АНУ болон Ираны гал зогсоох хэлэлцээ Ормузын хоолойн маргаанаас болж мухардлаа

Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антониу Гутерриш Пакистан улсын Исламабад хотод айлчилж, тус улсын Ерөнхийлөгч Асиф Али Зардари болон Шадар сайд бөгөөд Гадаад хэргийн сайд Мохаммад Исхак Дар нартай дээд түвшний уулзалт хийлээ. Уулзалтын гол сэдэв нь АНУ болон Иран улсын хооронд гал зогсоож, дипломат яриа хэлэлцээг сэргээх зорилгоор Пакистаны зуучлалаар байгуулсан тохиролцооны хэрэгжилт болон саяхан Нью-Йорк хотноо болсон НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн үеэр мухардалд орсон шууд бус хэлэлцээний нөхцөл байдал байв.

Пакистаны талын идэвхтэй зуучлалаар байгуулагдсан 6 дугаар сарын 17-ны Исламабадын харилцан ойлголцлын санамж бичгийг НҮБ-ын тэргүүн өндрөөр үнэлэв. Энэхүү баримт бичиг нь хоёр улсын мөргөлдөөнийг намжаах, гал зогсоох үйл явцын хүрээг тодорхойлж, талуудын цаашдын уулзалтуудын үндсэн суурийг тавьж өгсөн чухал алхам болсон юм. Исламабад хотод өрнөсөн яриа хэлэлцээний үеэр Антониу Гутерриш өмнө нь тохиролцсон зарчмуудыг хүндэтгэх, сөргөлдөгч талуудыг эв зүйгээ ололцоход Пакистаны дипломат оролцоо нэн ач холбогдолтойг онцлон тэмдэглэжээ.

Гэсэн хэдий ч Нью-Йорк хотноо хуралдсан НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы хүрээнд өрнөсөн АНУ болон Ираны албаны хүмүүсийн шууд бус яриа хэлэлцээ ноцтой саад бэрхшээлтэй тулгарч, мухардалд орсон байна. Хэлэлцээ гацах гол шалтгаан нь Ормузын хоолой дахь Ираны хяналт болон олон улсын усан замын чөлөөт зорчих эрхийн асуудлаарх талуудын байр суурийн зөрүү болов. Иран улс тус усан замын хяналтаа чангатгах байр суурь баримталж буй бол АНУ олон улсын хөлөг онгоцны навигацийн эрхийг бүрэн хангаж, хязгаарлалтгүй байлгахыг шаардсанаар талууд нэгдсэн шийдэлд хүрч чадаагүй байна.

Үүссэн нөхцөл байдалтай холбогдуулан НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга бүс нутагт хурцадмал байдлыг намжааж, дипломат арга замаар шийдвэр олохыг бүх талуудад хандан уриаллаа. Мөн тэрбээр олон улсын навигацийн эрхийг нэн даруй сэргээх шаардлагатайг сануулсан юм. Олон улсын далайн худалдааны гол гарц болсон стратегийн ач холбогдол бүхий усан замын зөрчлийг гүнзгийрүүлэхээс сэргийлж, эв зүйгээ олох чиглэлээр дипломат сувгуудыг нээлттэй байлгахыг уриалсан байна.

Нөгөөтэйгүүр 10 дугаар сарын 1-ний өдөр НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей "Хориг тавих санаачилга"-ын хүрээнд тусгайлан хуралдаан зарлаж, ОХУ болон БНХАУ-ын хоригийн асуудлыг авч хэлэлцсэн байна. Эдгээр хоёр гүрэн Иранд тавьсан хориг арга хэмжээний хэрэгжилтэд хяналт тавих үүрэгтэй НҮБ-ын шинжээчдийн багийн бүрэн эрхийг сунгах асуудалд Аюулгүйн Зөвлөлийн түвшинд хориг тавьж, бүрэн эрхийн хугацааг сунгах үйл явцыг зогсоосон нь олон улсын маргааныг улам бүр дэвэргэсэн билээ.

Цаашид АНУ болон Ираны хоорондын харилцаа хэрхэн өрнөх нь Исламабадын санамж бичгийн заалтуудыг хэрэгжүүлэх болон Ормузын хоолойн навигацийн асуудлаар талууд буулт хийх эсэхээс шууд шалтгаалахаар байна. НҮБ болон Пакистаны зуучлалын хүчин чармайлт үргэлжилж байгаа хэдий ч их гүрнүүдийн ашиг сонирхлын зөрчил нь далайн усан замын аюулгүй байдлыг хангах, гал зогсоох үйл явцыг бүрэн хэрэгжүүлэхэд гол саад тотгор хэвээр байна.