Да Винчигийн генетикийг “баривчилсан” уу
Өдгөөгөөс хэдэн зууны тэртээд дэлхий дээр суут ухаантнууд, цэргийн гоц удирдагчид, утга төгөлдөр авьяастнуудыг хэн нэгэн бөөнөөр нь илгээсэн мэт үе дамнан сод хүмүүс мэндэлж хүн төрөлхтөний түүхэнд нэрээ мөнхөлцгөөжээ. Тэдгээр гоц авьяастныг эргэн төрөхийг “хүлээдэг”, магадгүй шинжлэх ухааны ололтоор “амилуулах” боломж олдоно хэмээн итгэдэг хүн хорвоо дээр цөөнгүй. Мөхөж үгүй болсон хэд хэдэн амьтны ген, ДНХ-ийг амжилттай сэргээсэн ололт өнөөгийн шинжлэх ухаанд бодит түүх болсон үе. Олон зүйл нуршсан шалтгаан нь Италийн суут уран бүтээлч Леонардо ди сэр Пьеро да Винчи (1452-1519 он. Зураач, уран барималч, архитектор, анатомист, байгаль судлаач зохион бүтээгч, зохиолч, хөгжимчин. Сэргэн мандалтын үеийн урлагийн агуу төлөөлөгчдийн нэг, “ертөнцийн хүмүүн” тодотголтой суутан)-ийн ДНХ-ийн дээжийг нэг бүтээлээс нь “гарган” авсан талаарх мэдээллийг өчигдрөөс дэлхийн том хэвлэлүүд цацаж эхэллээ.
“Дойчвилл”-ийн мэдээлснээр, Леонардо да Винчигийн уран зургаас ДНХ-ийн ул мөр илрүүлсэн, янз бүрийн орны генетикч, хүн судлаач, археологич, урлагийн түүхч зэрэг мэргэшсэн 30 гаруй эрдэмтнээс бүрдсэн багийнхан “Энэ нь тухайн уран бүтээлийг хийсэн хүнийх байх магадлалтай. Урьдчилсан судалгаагаар зураг дээрх дээж болон зураачийн гэр бүлийн генетикийн материалын хооронд холбоо байгааг тогтоосон. Өдгөө энэхүү дуулиантай нээлтийг нарийн баталгаажуулж, судалгааг үргэлжлүүлэх шаардлагатай” хэмээжээ.
Генийг хэрхэн илрүүлэв
Нэгэн хувийн цуглуулагчийн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй, 1452-1519 онд бүтээсэн “Ариун хүүхэд” хэмээх уран зурагт дүрслэгдсэн хүүхдийн толгойн хэсгээс уг ДНХ-ийг илрүүлсэн бөгөөд энэ нь Сэргэн мандалтын үеийн урлагийн онцлог шинжийг агуулсан улаавтар хүрэн өнгийн харандаан бүтээл. Энд нэг зүйлийг онцлон дурдахад, уг бүтээл яг хэнийх вэ гэдэг нь өдгөө ч урлагийн түүхийн хүрээнд маргаантай сэдэв юм.
Гэхдээ Да Винчигийнх гэж тооцогддог. Тэгэхээр “баривчлагдсан” ДНХ эл маргааныг нэг тийш болгох чухал баримт гэж олзуурхаж байгаа бөгөөд урьдчилсан байдлаар Да Винчийнх мөн гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн. Учир нь үүнтэй төстэй ДНХ-ийг суут зураачийн үеэлийн захидлаас олсон. Эдгээр генетикийн тэмдэглэгээ нь зураачийн төрсөн нутаг Тосканагаас гаралтай удам угсааныхтай нийцдэг юм байна.
АНУ-ын Крейг Вентерийн хүрээлэнгийн эрдэмтэн Хариндер Сингхийн удирдсан судалгааны явцад 2024 онд зотонгийн урд болон ар талаас дээж авч, өндөр технологи ашиглан шинжлэхэд хүний генетикийн материалаас гадна хэдэн төрлийн бактери, ургамал, мөөгөнцөр, амьтны ДНХ илэрсэн. Судалгааны багийнхан эр хромосомоор дамждаг Y хромосомын хэлтэрхийд онцгой анхаарал хандуулсан бөгөөд “ДНХ-ийн хэлтэрхий маш их гэмтсэн байсан” гэж мэдээлжээ.
“Science” сэтгүүлд ярилцлага өгсөн олон мэргэжлийн зарим судлаач “Эл асуудалд болгоомжтой хандах ёстой. Да Винчийнх гэхээр найдвартай генетикийн лавлагаа байхгүй. Францын Амбуаз дахь түүний булшийг XIX зуунд хэдэнтээ хөндсөн” гэжээ.
Тэгвэл судалгааны багийнхан суут хүмүүний удмын ДНХ-ийг хайж, хэд хэдэн чиглэл баримталж байна. Тодруулбал, Да Винчийн эцгийн талын удам болох, өдгөө амьд сэрүүн 15 эрэгтэйн үр удмын генетикийг шинжлэхээр төлөвлөжээ. Түүнчлэн өдгөө Францын хүрээлэнгийн номын санд хадгалагддаг, Леонардогийн зураг, тэмдэглэл бүхий 2238 хуудастай да Винчийн гар бичмэл болох “Атлантын кодекс”-т түүний генетикийн материал үлдсэн байж болзошгүй гэж судалж байна. Мөн шинжлэх ухааны ажиглалтуудыг тэмдэглэсэн 72 хуудастай “Кодекс Лейстер”-ийг нь ч сонирхож байгаа бөгөөд энэ нь 1994 онд Билл Гейтсийн мэдэлд очсон аж. Үүний нэг хуудаснаас хурууны хээ олдсон нь хэдэн жилийн тэртээх үйл явдал.
Ямартай ч судлаачдын урьдчилсан таамаглалаар дэлхийн нэгэн суутны генетик 500 гаруй жилийн дараа илэрсэн байх магадлал асар өндөр аж.
Ж.Цэцэг
