ТООЦООЛОЛ: Тойргийн гишүүн тус бүрд 15 тэрбум төгрөг хуваарилбал улсын төсвөөс 1.1 их наяд төгрөг хасагдана
2024 онд Монгол Улсын парламентад анх удаа 126 гишүүн тангараг өргөсөн юм. Тэднээс 78 нь тойргоос сонгогдсон. Өчигдөр /2025.07.24/ “Засгийн газраас тойргийн гишүүдэд тус бүрд нь 15 тэрбум төгрөг санал болгож байна” гэсэн асуудлаар УИХ-ын гишүүн М.Нарантуяа-Нара шүгэл үлээв. Улмаар парламентын хэд хэдэн гишүүд энэ асуудалд эсэргүүцлээ илэрхийлээд байна. Тухайлбал,
УИХ-ын гишүүн Ч.Номин: Тойргийн гишүүдэд 15 тэрбум төгрөг тараах байдлаар нөлөөлөхийг дэмжихгүй. Засгийн газар төсвөө захиран зарцуулах ажлаа хий. УИХ хуулиа баталж, хяналтаа тавина
УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргал: “Тойргийн мөнгө хуваарилна гэдэг нь УИХ-ын хяналтыг сулруулах хуйвалдаан, авлигыг бэхжүүлж, шударга бус үйлдэл юм” гэв.
УИХ-ын гишүүд төсөв хэлэлцэж батлах болохоор өөрийн сонгогдсон тойрог руугаа төсвийн хөрөнгийг зүтгүүлдэг, ахиухан төсөв батлуулан авах гэдэг хүсэл эрмэлзэл нь тойргийн мөнгийг бий болоход нөлөөлсөн гэгддэг.
УИХ-ын гишүүний сонгогдсон тойрогт тухайн гишүүний саналыг үндэслэн зарцуулахаар төсөвт тусгайлан баталж байгаа мөнгө буюу одоогийн яригдаж буй 15 тэрбум нь анх
2004 онд 10 сая төгрөгөөр эхэлж,
2006 онд 100 сая,
2007 онд 250 сая,
2008 онд 500 сая,
2009 онд нэг тэрбум төгрөг болж анхны дүнгээсээ хэдэн мянга дахин нэмэгдсээр.
УИХ-ын гишүүдийн тоо ч мөн нэмэгдсэн. Тооцоолж үзвэл, Одоогийн УИХ-ын нийт тойргоос сонгогдсон 78 гишүүн тус бүрд 15 тэрбум төгрөг хуваарилбал нийт 1.1 их наяд төгрөг улсын төсвөөс хасагдах юм.
Төсвийн хөрөнгө бол татвар төлөгчдийн мөнгө. Төр засгаа, бидэнд ижил, хүртээмжтэй, тэгш үйлчилгээ үзүүлсний хариуд бид тэднийг санхүүжүүлдэг. Гэтэл гишүүдийн тойргийн мөнгийг "чимж", зөвтгөх нэг шалтгаан болж ирсэн зүйл нь орон нутгийн хөгжлийг дэмжих хөрөнгө оруулалт гэсэн хэдэн үг. Үнэхээр хөрөнгө оруулалт хаана хаанаа хэрэгтэй байгаа ч хүрэх ёстой газраа хүрч, хэрэгцээтэй зүйлдээ зарцуулагдаж, орон нутаг, бүс нутгийн хөгжлийг дэмжихэд жаахан ч гэсэн хөшүүрэг болж байна уу гэвэл өөр асуудал. Гэтэл тийм биш юм.
УИХ-ын гишүүдийн хувьд энэ нь гишүүдийн мөнгө биш. Зам тавих, сургууль, цэцэрлэг, эмнэлгийн барилга шинээр барих зэрэг гишүүдийн тавьсан хөрөнгө оруулалтын саналуудыг шийдвэрлэх зорилгоор тойрог бүрд тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулалтын зардлыг тусгадаг.
Угтаа гишүүд тойргийнхоо нутаг дэвсгэр дэх сум, дүүрэг баг, хороондоо эмнэлэг сургууль бариулах гэж зүтгэх нь мэргэжилтнүүдийн боловсруулсан төсвийг задлахад хүргэдэг. Уг нь УИХ-ын гишүүн сонгогч бидний амьдардаг нутаг дэвсгэрт эмнэлэг, сургууль барих үүрэггүй. Энэ ажлыг Засгийн газар хийх ёстой. Хаана хэзээ эмнэлэг, сургууль барих хэрэгтэй болох талаар судалгаа, тооцоо хийж байгаа хөрөнгөндөө захирагдан төлөвлөгөө хийх ёстой. Гэхдээ гишүүд ч мөнгөтэй хүний царай гаргадаг, сонгогчид ч тэднээс эмнэлэг, сургууль нэхдэг. Энэ нь харин даамжраад гишүүний “тойргийн мөнгө” гэсэн бохир тодотголтой болов.
Ажвал, Одоогоос 10 жилийн өмнөөс эл тойргийн мөнгийг тусгаж үрэлгэн төсөв баталж УИХ-ын гишүүд нь халаасаа түнтийлгэж аваад дараагийн сонгуулийнхаа карьерыг хөөж тойргоо усалж эхэлдэг. Дараа нь энэ олон тэрбумыг гишүүд хаана, юунд зарцуулснаа огтхон ч тайлагнадаггүй. Үүний үр дүнд улсын төсөв хэдэн их наядын алдагдалтай гардаг байна.
