МАН-ын Их Хурал ба эрх мэдлийн дахин хуваарилалт
Намын даргаа Ерөнхий сайдын албан тушаалаас нь буулгасан эрх баригчид намын их хурлаа хийхээр болсон талаараа олон нийтэд мэдэгдээд чамгүй хугацаа өнгөрч байна. Энэ хооронд шинэ Засгийн газраа бүрдүүлэн улсын төсвөө ч УИХ-д өргөн бариад байна. Тэгвэл МАН-ын их хурлын товыг хэрхэн яаж зарлах процедурын талаар сийрүүлбэл:
- МАН-ын үндсэн дүрмийн 16 дугаар зүйлд МАН-ын Удирдах дээд байгууллага нь намын их хурал, төлөөллийн төв байгууллага нь намын бага хурал гэж заасан байдаг бол 17 дугаар зүйлд намын ээлжит их хурлыг дөрвөн жилд нэгээс хоёр удаа хуралдуулана гэсэн байдаг бөгөөд ээлжит их хурлыг хуралдуулах өдрөөс 45-аас доошгүй хоногийн өмнө зарлана. Намын Их хурлыг хуралдуулах тов, төлөөлөгчдийн тоо, тэдгээрийг сонгох журмыг Бага хурал тогтооно гэж заасан байдаг төдийгүй Их хурал нь намын бодлогын ямар асуудлыг хэлэлцэж болдог талаар ч нарийн заасан байдаг.
- МАН-ын Их хуралд онцгой бүрэн эрх гэж бий. Энэ бүрэн эрхэд дараах асуудлууд хамаардаг байна: Намын үндсэн дүрэм, МАН-ын хөтөлбөр, Хяналтын ерөнхий хорооны дүрмийг батлах, тэдгээрт өөрчлөлт оруулах, намын бага хурал, хяналтын ерөнхий хорооны бүрэлдэхүүнийг сонгох, тэдгээрийн тайланг хэлэлцэх, Намын даргыг сонгох, намын нэрийг өөрчлөх, намыг өөрчлөн байгуулах зэрэг асуудал онцгой бүрэн эрхийн хэмжээнд хадгалагдаж байдаг аж.
Мөн үндсэн дүрмийн 24.3-т УИХ-ын сонгуульд Нам олонх болсон бол намын даргыг Ерөнхий сайдад нэр дэвшүүлнэ гэж заасан байдаг. Тиймээс өнгөрсөн жилийн УИХ-ын сонгуульд ялалт байгуулсан намын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ МАН-ын үндсэн дүрмийн дагуу Ерөнхий сайдаар улиран ажилласан ч төрсөн болон тэлсэн ахаасаа холдож чадаагүйн балгаар Ерөнхий сайдын суудлаасаа бууснаар давхар намын даргын албан тушаалаа өгөхөөс өөр сонголтгүй болж үлдсэн юм. Ингэснээр МАН дотор намын даргаа сонгох асуудал үүссэн. Учир нь намын дарга Ерөнхий сайд байх ёстойг намын дүрмэнд тодорхой заасан байдаг. Өөрөөр хэлбэл өнгөн дээрээ дараагийн намын даргаа сонгох асуудал албан ёсны буюу намын үндсэн дүрмээр шийдэгдэж буй зүйл мэт боловч ачир дээрээ эрх баригч нам дотор эрх мэдлийн дахин хуваарилалт хийгдэж буй үйл явц юм.
Товчхондоо хөшигний цаана өрнөж буй эрх мэдлийн цусгүй тулаанд хэн ялах вэ, багаар бодоход 2028 он хүртэл ах намд хэн илүү нөлөөтэй байх вэ гэдгийг одоо болох их хурлаараа шийднэ. Тиймээс намын Их хурлыг хуралдуулахаас өмнө МАН-ын бүлэг фракц хооронд эрх мэдлээ хэрхэн, яаж хувааж авах талаар бүрэн дүүрэн тохиролцоонд хүрч байж намын бага болон их хурлаа товлоно.
Өнөөгийн улс төрийн хүрээний өнгө аясыг ажвал МАН дотор хамгийн их эрх мэдэл Ерөнхийлөгчид төвлөрөөд буй. Түүнчлэн өдгөө бүрэн эрх нь хэрэгжиж буй бага хурлыг УИХ-ын дарга атган суугаа бол экс Ерөнхий сайдын баг МАН-ын тал гэгдэх Нийслэлийн намын хороог базаж байна. Тэгэхээр дээрх гурван бүлэг, фракц дунд үндсэн тохироо явагдана гэсэн үг. Нэг үгээр хэлбэл тэд дундын хувилбар дээр тохиролцоонд хүрсэнээр МАН-ын дараагийн дарга хэн болох вэ гэдгийг шийднэ. Одоогийн байдлаар экс Ерөнхий сайд ЛО болон спикер нар урьдчилсан уулзалтаа Архангайд хийсэн бол Ерөнхийлөгч болон Ерөнхий сайд нар өнгөрсөн долоо хоногт Их тэнгэрт уулзалдсан нь хэвлэлд ил болсон.
Харин Их тэнгэрт болсон номер нэг, гурвын эл уулзалтад номер хоёр очоогүй нь анхаарал татаж буй. Ийм тодорхой шалтгаан байсан болов уу. Магадгүй Архангайд болсон уулзалтаас үүдэж нөгөө талаар Д.Амарбаясгалангийн тухайд улс төр халах үед үргэлж зайнаас ажиглаж дадсан нь нөлөөлсөн байж болох юм. Түүний хувьд өмнө нь Түгжрэлийн сайд Ж.Сүхбаатар, Нийслэлийн засаг дарга Д.Сумьяабазар нар алдарт “Цавчаа ногоон”-оос болж огцрох үед гадагшаа албан томилолтоо явчихсан байсан. Мөн өнгөрсөн 6-р сард ЛО огцруулах үйл явц өрнөх үеэр хөдөө орон нутагт ард иргэдтэй уулзалт хийгээд эзгүй байсан. Харин энэ удаад тэрээр гаднаас айлчин гийчин хүлээн авахаас гадна маргааш буюу энэ сарын 4-ний өдөр Казакстан улс руу албан ёсны айлчлал хийхээр явах гэж буй зэрэг нь асуудлаас ангид байгаа мэт харагдах гэсэн улс төрийн нүүдэл байж мэднэ.
Харин намын бага хурлыг хэзээ хуралдуулах бол гэсэн хүлээлт хаа хаанаа үүсээд буй. Эх сурвалжийн мэдээллээр энэ сарын 15-нд УИХ-ын ээлжит намрын чуулган нээлтээ хийнэ. Чуулгантай зэрэгцэн МАН-ын бага хурал товлогдох магадлалтай байгаа аж. Тэгэхээр Намрын чуулган нээлтээ хийхээс өмнө эрх мэдлийг хуваарилалт явагдаж дуусах төлөвтэй байна.
Х.Бат
