Төсөл хэрэгжиж эхэлснээр Монгол Улс 51-ээс дээш хувийн ашиг хүртэнэ
“Бадрах энержи” ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал Марк Мелеард: Төсөл хэрэгжиж эхэлснээр Монгол Улс 51-ээс дээш хувийн ашиг хүртэнэ
-Хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийн тухайд гурван зүйлийг хэлэхийг хүсэж байна. Нэгдүгээрт, Монгол Улсын төр ямар нэг санхүүжилтэд хөрөнгө оруулах шаардлагагүй. Францын тал дангаараа үүнийг хийнэ. Хоёрдугаарт, Монгол Улс ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрөөс ихээхэн ашиг авна. Учир нь үйлдвэрлэл эхлээд борлуулалт хийгдсэн даруйд Монгол Улс АМНАТ-ын хэлбэрээр ашгаа хүртээд эхэлнэ. Түүнчлэн төсөл хэрэгжсэнээр 51-ээс дээш хувийн ашгийг Монгол Улс хүртэнэ. Монгол Улсын Засгийн газрын ажлын хэсгээс тус гэрээний эцсийн хувилбарыг хүлээж байна. Үүний дараа УИХ-ын нэгдсэн чуулганы хуралдаанаар орно гэж бодож байна. Бидний хувьд хөрөнгө оруулалтын гэрээний хамгийн сүүлийн хувилбарт хүрэхэд ойрхон байна. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ хийгдсэний дараа барилга бүтээн байгуулалтын ажил эхэлнэ. Сайншандаас өндөр хүчдэлийн шугам татах, зам барих, ажилчдын кемп барихаар төлөвлөж байна. Ингээд 2028 оны сүүлээр үйлдвэрлэлээ эхэлнэ. Монгол Улсын Засгийн газар болон Орано групп нь тус гэрээг түргэн хугацаанд баталж, төслийг эхлүүлэхээр болсон. Тус гэрээ баталгаажуулснаар Монгол Улсад уул уурхайн хөрөнгө оруулалт хийх шинэ сэргэлтийн дохиог дэлхий нийтэд өгнө.
УРАН ХОРТОЙ ЮУ?
Ураныг дагаж явдаг мөнхийн асуулт бол энэ. Уул уурхайг улдан эсэргүүцэгч эрхэм гишүүн С.Ганбаатар хамгийн сүүлд гэхэд "Ураныг аюулгүйгэж пиардсаар байгаад аюулгүй мэт болгож байхшиг байна. Энэ нь цацраг идэвхт ашигт малтмал юм. Жилд 215 мянган тонн хүхрийн хүчлийг газар ээжийн хэвлий рүү шахна. Энэ нь өдөрт 15 вагоныг шахаж байж уран олборлоно гэсэн үг" хэмээсэн нь шинжлэх ухааны тавцангаас харахад туйлын мунхаг популизм юм. Гаж төлийн тухай сенсаци ч ийм замаар бий болсон үлгэр бөгөөд үүний хамгийн энгийн нотолгоо нь ураныг олборлож эхлээгүй байхад дээрх үлгэрүүд гарсан байдаг. Тодруулбал, “Уранд идэгдсэн Улаанбадрахын үнэн төрх” хэмээх сүржин гарчигтай, уран олборлосноос болж Дорноговь аймгийн Улаанбадрах суманд хоёр толгойтой хурга, эрүүгүй ишиг, сохор ботго, явж чаддаггүй төл гарчээ гэдэг агуулга бүхий мэдээлэл манай зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр 2013 онд гарч байсан байдаг. Гэтэл “Бадрах Энержи” компанийн хэрэгжүүлж буй Зөөвч-Овоо уурхайн төслийн ураны олборлолт /туршилтын/ 2020, 2021 онуудад хийгджээ. Өөрөөр хэлбэл огт олборлоогүй уранд гажиг төлийн хэргийг “тохсон” гэсэн үг. Ямар ч ор үндэсгүй, баримт нотолгоогүй ийм мэдээлэл түгээж байсан хэвлэлүүд одоо ичдэг болов уу гэж бодно. Уранаас айж, жийрхдэг өөр нэг шалтгаан нь цөмийн хог хаягдлын асуудал. Популистүүдэд бэлэн зэхээний өгөөш, бэлэн хоол болдог энэ сэдэв бодит хөрсөн дээрээ хоёр талтай. Зөөвч-Овоо төслийн тухайд буюу уран олборлож байгаа тохиолдолд хатуу хог хаягдал гарна. Хатуу хог хаягдал гэдэг нь цацрагийн идэвхтэй бүсэд орохдоо өмссөн бээлий, хувцас бөгөөд үүнийг БЦИ /Бага цацраг идэвхт/ хог хаягдал гэж нэрийддэг байна. Сүүлийн үед эрдэмтэн судлаачдын зүгээс БЦИ хэмээх нэршлийг өөрчлөх нь зүйтэй хэмээх саналыг дэвшүүлж эхлээд байгаа аж. Жинхэнэ цөмийн хаягдал цөмийн эрчим хүчний реактороос гардаг бөгөөд энэ тохиолдолд харин аюул, эрсдлийн асуудал “серёзный” түвшинд хөндөгддөг байна.
