“Чайна Энержи" саналд Чалкогийн өр давтагдахгүй гэх баталгаа бий юу
Чалкогийн өр гэж алдарт өрийн гашуун түүхийг мартаагүй биз дээ. Одоогоос яг 16 жилийн өмнө буюу 2008 оны УИХ-ын сонгуулиар АН “Иргэн бүрд Эрдэнийн хувь” нэг сая төгрөг, МАХН иргэн бүрд 1.5 сая төгрөг өгнө гэж уралдан амлацгаасан. Поп амлалт нь гацаанд орох үед улстөрчид ямар ч хамаагүй аргаар мөнгө олж тараах арга заль сийлсэн нь Тавантолгойн нүүрсний ордыг түшиглэн “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийг байгуулсан. Ингээд БНХАУ-ын “Чалко” компаниас 350 сая ам.долларын урьдчилгаа авч, тараасан. Монголчууд анх удаа баялгаасаа хишиг хүртлээ хэмээн шагшицгаасан ч үнэн чанартаа баялгаа өм цөм цөлмүүлж байгаагаа тэр үед ухаараагүй билээ. Ухааруулахыг ч хүсээгүй.
Тодруулбал, Сү.Батболдын Засгийн газар, УИХ-ын шийдвэрээр Тавантолгойн нүүрсний ордыг түшиглэн байгуулсан “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийг Цанхийн зүүн уурхайгаас олборлосон нүүрснийхээ 80 хувийг БНХАУ-ын төрийн өмчит “Чалко” компанид нийлүүлэх анхны оффтейк гэрээг байгуулж, өр алдагдлын суурь тавигдсан түүхтэй.
Оффтейк гэрээний хүрээнд зээлсэн мөнгөө Засгийн газар “Хүний хөгжлийн сан”-д төвлөрүүлэн 2010-2012 онд сар бүр иргэддээ 21,000 төгрөг, оюутнуудад 70,000 төгрөг, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд нэг удаагийн нэг сая төгрөг, шинээр гэр бүл бологсдод 500 мянган төгрөг гэх мэтээр 465 тэрбум төгрөгийг ёстой Энх-Амгалан хаан шиг бэлнээр цацсан.
Хамгийн ноцтой нь, 2017 онд урьдчилж авсан 350 сая ам.долларын өрийг төлж барагдуулсан ч, 2022 онд гэрээ автоматаар сунгагдсан. Бүр анхнаасаа нэмэлтээр сунгах нөхцөлтэй байсны дагуу 2027 он хүртэл сунгагдсан хэрэг. Өөрөөр хэлбэл улс төрчдийн улсаа боддоггүй поп амтлалтаас бол Монгол Улс бүтэн 19 жил "Чалко"-гийн аманд багтаж яваа.
Өдгөө БНХАУ-ын "Чайна Энержи" манайд Тавантолгойн бүлэг ордоос хоёрыг нь сонгон авч, коксжих нүүрсийг 16-20 жилийн хугацаатайгаар олборлоё гэдэг санал тавиад байна. Иймд Чалкогийн өр, гашуун түүх давтагдах вий гэдэг болгоомжлол үүсээд буй. Улстөрийн хүрээнд ч энэ тухай яриа хэлэлцээрүүд хүчтэй өрнөж байгаа аж.
Тэдний зүгээс тавьсан санал нь БНХАУ-ын талтай манай төмөр замыг холбож өгнө. Гэхдээ дараах болзлуудтай. ЭТТ ХК-тай 16-20 жил үргэлжлэх гэрээ байгуулж, 2025-2029 онд 27 сая тонн, 2030 оноос 20 сая тонноос багагүй нүүрс тогтмол авах санал дурджээ. Ингэхдээ, нүүрсийг Монголын биржийн үнээр бус, "Чайналкогийн урт хугацааны гэрээний үнэ"-ийн үнэ тогтоох механизмыг тогтоож байх аж. Нөөц нь их хоёр шинэ уурхайн талбайд олборлолт хийж, худалдан авалт хийх. Хятадын тал зөвхөн сайн чанарын коксжих нүүрс авах бөгөөд чанарын зөрүүг олон улсын жишгийн дагуу шийдвэрлэх зэрэг саналуудаа багтаажээ. Энэ мэтээр саналуудаа маш тодорхой илэрхийлсэн "Чайна Энержи"-гийн хариуд манай Засгийн газар, УИХ ямар хариу өгөх нь хамгаас сонин байна.
У.Хурц-Үг
